सामाजिक सुरक्षा कोष (Social Security Fund - SSF)

सामाजिक सुरक्षा कोष (SSF) नेपाल सरकारद्वारा श्रमिक तथा रोजगारमा रहेका व्यक्तिहरूको आर्थिक तथा सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्न स्थापना गरिएको एक महत्वपूर्ण संस्था हो। सामाजिक सुरक्षा कोष (व्यवस्थापन तथा सञ्चालन) नियमावली, २०६७ जारी भएपछि २०६७ साल चैत्र ७ गते यस कोषको स्थापना भएको थियो। प्रारम्भिक चरणमा कोषले सामाजिक सुरक्षा करको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दै आएको थियो। पछि योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा ऐन, २०७४ लागू भएपछि कोषले सोही ऐन अनुसार सामाजिक सुरक्षा योजनाहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ।

नेपालको संविधानले प्रत्येक श्रमिकलाई सामाजिक सुरक्षाको हक प्रदान गरेको छ। यही संवैधानिक अधिकारलाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्न सामाजिक सुरक्षा कोषले योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा प्रणाली सञ्चालन गरेको हो। यस प्रणाली अन्तर्गत श्रमिक तथा रोजगारदाताले नियमित रूपमा निश्चित रकम योगदान (Contribution) गर्छन् र आवश्यकता पर्दा विभिन्न सामाजिक सुरक्षा सुविधाहरू प्राप्त गर्न सक्छन्।

सामाजिक सुरक्षा कोषको मुख्य उद्देश्य

सामाजिक सुरक्षा कोषको प्रमुख उद्देश्य श्रमिकको योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षाको अधिकार सुनिश्चित गर्नु तथा उनीहरूलाई आर्थिक, स्वास्थ्य तथा सामाजिक जोखिमबाट संरक्षण प्रदान गर्नु हो।

• श्रमिकको सामाजिक सुरक्षाको अधिकार सुनिश्चित गर्नु।
• आर्थिक तथा सामाजिक जोखिम न्यूनीकरण गर्नु।
• सुरक्षित तथा सम्मानजनक जीवनयापनमा सहयोग पुर्‍याउनु।
• सर्वव्यापी सामाजिक सुरक्षा प्रणाली विकास गर्नु।
• योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षालाई प्रभावकारी बनाउनु।
• संवैधानिक सामाजिक सुरक्षा अधिकार कार्यान्वयन गर्नु।

को–को सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुन सक्छन् ?

योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा ऐन, २०७४ अनुसार निम्न व्यक्ति तथा क्षेत्रका श्रमिकहरू सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुन सक्छन्।

• सरकारी तथा सार्वजनिक संस्थानका कर्मचारी
• निजी क्षेत्रका कर्मचारी
• उद्योग तथा व्यवसायमा कार्यरत श्रमिक
• अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक
• स्वरोजगार व्यक्ति
• वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली नागरिक
• घरेलु तथा असंगठित क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक

सामाजिक सुरक्षा योजनाहरू

सामाजिक सुरक्षा ऐनको दफा १० अनुसार कोषले विभिन्न प्रकारका सामाजिक सुरक्षा योजनाहरू सञ्चालन गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ। हाल सञ्चालनमा रहेका प्रमुख योजनाहरू निम्नानुसार छन्:

१. औषधि उपचार, स्वास्थ्य तथा मातृत्व सुरक्षा योजना

योगदानकर्तालाई बिरामी हुँदा उपचार खर्च तथा स्वास्थ्य सेवामा सहयोग प्रदान गर्ने योजना हो। महिला योगदानकर्ताको हकमा मातृत्व सम्बन्धी सुविधाहरू समेत उपलब्ध गराइन्छ।

• उपचार खर्च सहायता
• अस्पताल भर्ना सुविधा
• मातृत्व सेवा तथा सुत्केरी सुविधा
• स्वास्थ्य सम्बन्धी आर्थिक सहयोग

२. दुर्घटना तथा अशक्तता सुरक्षा योजना

काम गर्ने क्रममा वा अन्य अवस्थामा दुर्घटना भई शारीरिक अशक्तता भएमा आर्थिक सहायता तथा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउने योजना हो।

• दुर्घटना उपचार खर्च
• अशक्तता भत्ता
• आंशिक तथा पूर्ण अशक्तताको सहायता

३. आश्रित परिवार सुरक्षा योजना

योगदानकर्ताको मृत्यु भएमा निजका आश्रित परिवारलाई आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने व्यवस्था रहेको छ।

• पति/पत्नीलाई सहायता
• छोराछोरीको शैक्षिक सहायता
• परिवारलाई नियमित आर्थिक सहयोग

४. वृद्ध अवस्था सुरक्षा योजना

योगदानकर्ताले निश्चित अवधि योगदान गरेपछि अवकाश वा वृद्धावस्थामा आर्थिक सुरक्षा प्राप्त गर्ने योजना हो।

• अवकाश पश्चात् नियमित सुविधा
• सञ्चित रकम फिर्ता
• दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षा

५. बेरोजगार सहायता योजना

निश्चित अवस्थामा रोजगार गुमाएका योगदानकर्तालाई अस्थायी आर्थिक सहायता प्रदान गर्ने व्यवस्था ऐनमा समावेश गरिएको छ।

सामाजिक सुरक्षा कोषमा कसरी आबद्ध हुने ?

1. रोजगारदाता तथा श्रमिकको सूचीकरण (Registration) गरिन्छ।
2. सामाजिक सुरक्षा नम्बर प्राप्त गरिन्छ।
3. प्रत्येक महिना तोकिएको योगदान रकम जम्मा गरिन्छ।
4. योगदान विवरण कोषको प्रणालीमा अद्यावधिक गरिन्छ।
5. योग्य अवस्थामा सामाजिक सुरक्षा सुविधा प्राप्त गर्न सकिन्छ।

कोषले गर्ने मुख्य कार्यहरू

• रोजगारदाता तथा श्रमिकको दर्ता तथा सूचीकरण गर्ने।
• योगदान रकम संकलन गर्ने।
• संकलित रकम सुरक्षित रूपमा परिचालन गर्ने।
• सामाजिक सुरक्षा योजनाको दाबी भुक्तानी गर्ने।
• स्वास्थ्य संस्थासँग सहकार्य गरी उपचार सेवा उपलब्ध गराउने।
• अनलाइन तथा प्रविधिमैत्री सेवा प्रदान गर्ने।
• सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमको विस्तार गर्ने।

सामाजिक सुरक्षा कोषका फाइदाहरू

• बिरामी हुँदा उपचार खर्चमा सहयोग प्राप्त हुन्छ।
• दुर्घटना वा अशक्तताको अवस्थामा आर्थिक सुरक्षा प्राप्त हुन्छ।
• मृत्यु भएमा परिवारले सहायता प्राप्त गर्छ।
• वृद्धावस्थामा आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित हुन्छ।
• श्रमिकको जीवनस्तर सुधार हुन्छ।
• भविष्यप्रतिको आर्थिक चिन्ता कम हुन्छ।

डिजिटल तथा प्रविधिमैत्री सेवा

सामाजिक सुरक्षा कोषले आफ्ना सेवाहरूलाई प्रविधिमैत्री बनाउँदै लगेको छ। हाल अधिकांश सेवा अनलाइन माध्यमबाट उपलब्ध छन्। योगदानकर्ताले आफ्ना विवरण, योगदान रकम, सुविधा दाबी तथा अन्य जानकारी डिजिटल प्रणालीमार्फत सहज रूपमा प्राप्त गर्न सक्छन्।

भविष्यको लक्ष्य

सामाजिक सुरक्षा कोषले औपचारिक क्षेत्रमा मात्र सीमित नरही अनौपचारिक क्षेत्र, स्वरोजगार व्यक्ति तथा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली नागरिकलाई समेत सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा आबद्ध गराउँदै लैजाने लक्ष्य राखेको छ। यसबाट सम्पूर्ण श्रमिकलाई सामाजिक सुरक्षाको दायरामा ल्याई आर्थिक तथा सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने उद्देश्य रहेको छ।

उपयोगी लिंक

SSF Official Website:
https://ssf.gov.np