Microsoft Word को Reference Menu (References Tab) के हो ?

Microsoft Word मा रहेको References Menu (References Tab) अनुसन्धानमूलक लेखन (Research Writing), प्रतिवेदन (Report), थेसिस (Thesis), परियोजना प्रतिवेदन, पुस्तक, लेख तथा कार्यालयका औपचारिक दस्तावेज तयार गर्दा प्रयोग हुने महत्वपूर्ण मेनु हो। यस मेनुले दस्तावेजमा विषय सूची (Table of Contents), फुटनोट (Footnote), सन्दर्भ सूची (Bibliography), उद्धरण (Citation), चित्र सूची (Table of Figures), अनुक्रमणिका (Index) तथा क्रस-रेफरेन्स (Cross-reference) जस्ता सुविधाहरू प्रदान गर्छ।

यदि तपाईंले ५०, १०० वा २०० पृष्ठभन्दा ठूलो दस्तावेज तयार गर्नुभएको छ भने References Menu ले दस्तावेजलाई व्यवस्थित, व्यावसायिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार बनाउन मद्दत गर्छ।

References Menu कहाँ हुन्छ ?

Microsoft Word खोल्दा माथिको Ribbon Menu मा Home, Insert, Design, Layout, References, Mailings आदि Tab देखिन्छन्। त्यसमध्ये References Tab अनुसन्धान तथा सन्दर्भ व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गरिन्छ।

References Menu का मुख्य समूहहरू

• Table of Contents
• Footnotes
• Citations & Bibliography
• Captions
• Index
• Table of Authorities

१. Table of Contents (विषयसूची)

Table of Contents (TOC) भनेको दस्तावेजभित्र रहेका शीर्षक (Heading) हरूको सूची हो जसले कुन विषय कुन पृष्ठमा छ भन्ने जानकारी दिन्छ।

कहाँ प्रयोग हुन्छ ?

• थेसिस (Thesis)
• रिपोर्ट (Report)
• पुस्तक (Book)
• प्रोजेक्ट रिपोर्ट
• User Manual

कसरी बनाउने ?

1. Heading 1, Heading 2, Heading 3 Style प्रयोग गरी शीर्षक बनाउनुहोस्।
2. Cursor विषयसूची राख्ने स्थानमा राख्नुहोस्।
3. References → Table of Contents मा क्लिक गर्नुहोस्।
4. Automatic Table चयन गर्नुहोस्।

Word ले स्वतः सबै Heading को सूची र Page Number सहित विषयसूची तयार गर्छ।

२. Footnote (फुटनोट)

Footnote भनेको पृष्ठको तल दिइने अतिरिक्त व्याख्या वा सन्दर्भ हो। कुनै शब्द, तथ्य वा वाक्यको थप जानकारी दिन फुटनोट प्रयोग गरिन्छ।

उदाहरण

नेपाल दक्षिण एशियाको एक महत्वपूर्ण राष्ट्र हो¹

¹ नेपाल सन् 1768 मा एकीकरण भएको देश हो।

कसरी राख्ने ?

1. Cursor सम्बन्धित शब्दको अन्त्यमा राख्नुहोस्।
2. References → Insert Footnote क्लिक गर्नुहोस्।
3. Word ले तल नम्बर बनाइदिन्छ।
4. त्यहाँ आवश्यक विवरण लेख्नुहोस्।

३. Endnote (एन्डनोट)

Footnote जस्तै Endnote पनि अतिरिक्त जानकारी दिन प्रयोग गरिन्छ तर यो पृष्ठको तल नभई Document को अन्त्यमा राखिन्छ।

प्रयोग

• Research Paper
• Journal Article
• Academic Report

४. Citation (उद्धरण)

कुनै पुस्तक, लेख, वेबसाइट वा अनुसन्धानबाट लिइएको जानकारीलाई स्रोत सहित उल्लेख गर्ने प्रक्रियालाई Citation भनिन्छ।

उदाहरण

नेपालको जनसंख्या ३ करोडभन्दा बढी रहेको छ (CBS, 2021)।

कसरी प्रयोग गर्ने ?

1. References → Insert Citation मा क्लिक गर्नुहोस्।
2. Add New Source चयन गर्नुहोस्।
3. Author, Title, Year आदि विवरण भर्नुहोस्।
4. OK क्लिक गर्नुहोस्।

Word ले स्वतः Citation राख्छ।

५. Bibliography (सन्दर्भ सूची)

दस्तावेज तयार गर्दा प्रयोग गरिएका सबै पुस्तक, वेबसाइट, लेख तथा स्रोतहरूको सूचीलाई Bibliography भनिन्छ।

कसरी बनाउने ?

1. पहिले Citation हरू राख्नुहोस्।
2. Document को अन्तिम पृष्ठमा जानुहोस्।
3. References → Bibliography क्लिक गर्नुहोस्।
4. Automatic Bibliography चयन गर्नुहोस्।

Word ले प्रयोग भएका सबै स्रोतहरूको सूची स्वतः तयार गर्छ।

६. Manage Sources

Manage Sources बाट Citation मा प्रयोग भएका सबै पुस्तक, लेखक तथा स्रोतहरू व्यवस्थित गर्न सकिन्छ।

फाइदा

• एक पटक स्रोत राखेपछि पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ।
• Source हरू सम्पादन गर्न सकिन्छ।
• अनावश्यक Source हटाउन सकिन्छ।

७. Style (APA, MLA, Chicago)

Word मा विभिन्न Citation Style उपलब्ध हुन्छन्।

८. Caption (चित्र तथा तालिकाको शीर्षक)

Document मा रहेको Picture, Table वा Chart लाई क्रमसंख्या सहित शीर्षक दिन Caption प्रयोग गरिन्छ।

उदाहरण

Figure 1: नेपालको नक्सा

Table 1: जनसंख्या विवरण

कसरी राख्ने ?

1. Picture वा Table चयन गर्नुहोस्।
2. References → Insert Caption क्लिक गर्नुहोस्।
3. Caption लेख्नुहोस्।
4. OK क्लिक गर्नुहोस्।

९. Table of Figures

दस्तावेजमा भएका सबै चित्र (Figures) तथा तालिकाहरूको सूची तयार गर्न Table of Figures प्रयोग गरिन्छ।

प्रयोग

• थेसिस
• Project Report
• Research Paper

कसरी बनाउने ?

1. पहिले सबै चित्रमा Caption राख्नुहोस्।
2. References → Insert Table of Figures क्लिक गर्नुहोस्।
3. OK क्लिक गर्नुहोस्।

१०. Cross-reference

दस्तावेजको एक भागबाट अर्को भागमा लिंक वा सन्दर्भ दिन Cross-reference प्रयोग गरिन्छ।

उदाहरण

थप जानकारीका लागि अध्याय ३ हेर्नुहोस्।

यदि अध्यायको पृष्ठ नम्बर परिवर्तन भए पनि Word ले स्वतः अद्यावधिक गर्छ।

११. Index (अनुक्रमणिका)

पुस्तक वा ठूलो दस्तावेजमा महत्वपूर्ण शब्दहरूको सूची र पृष्ठ नम्बर तयार गर्न Index प्रयोग गरिन्छ।

उदाहरण

कर ............ 10
नागरिकता ...... 15
सामाजिक सुरक्षा ... 25

कसरी बनाउने ?

1. महत्वपूर्ण शब्द चयन गर्नुहोस्।
2. References → Mark Entry क्लिक गर्नुहोस्।
3. सबै शब्द Mark गरेपछि Insert Index क्लिक गर्नुहोस्।

१२. Table of Authorities

कानुनी (Legal) दस्तावेज, अदालतका फैसला तथा कानुन सम्बन्धी अनुसन्धानमा प्रयोग भएका कानुन, मुद्दा तथा कानुनी सन्दर्भहरूको सूची तयार गर्न Table of Authorities प्रयोग गरिन्छ।

References Menu का फाइदाहरू

• ठूलो दस्तावेज व्यवस्थित बनाउन मद्दत गर्छ।
• थेसिस तथा अनुसन्धान कार्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार बनाउँछ।
• Citation र Bibliography स्वतः तयार हुन्छ।
• Page Number परिवर्तन हुँदा पनि Table of Contents अपडेट हुन्छ।
• चित्र, तालिका तथा स्रोत व्यवस्थापन सजिलो हुन्छ।
• व्यावसायिक तथा गुणस्तरीय दस्तावेज तयार गर्न सहयोग गर्छ।