Dhaneshwar Chaudhary
Dhaneshwar Chaudhary
कंकालिनी मन्दिर नेपालको मधेश प्रदेशअन्तर्गत सप्तरी जिल्लाको हनुमाननगर कंकालिनी नगरपालिका–१, भारदह क्षेत्रमा अवस्थित प्रसिद्ध धार्मिक तथा ऐतिहासिक शक्तिपीठ हो। यो मन्दिर पूर्व–पश्चिम राजमार्ग नजिकै रहेको कारण नेपालका विभिन्न स्थानबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ।
कंकालिनी मन्दिर स्थानीय बासिन्दाका लागि मात्र नभई सप्तरी, सुनसरी, मोरङ, सिराहा, धनुषा, उदयपुरलगायत नेपालका विभिन्न जिल्लाबाट आउने श्रद्धालुहरूको महत्वपूर्ण धार्मिक गन्तव्य हो। विशेषगरी दशैं, नवरात्र तथा अन्य धार्मिक अवसरमा यहाँ ठूलो संख्यामा भक्तजन आउने गर्दछन्।
कंकालिनी मन्दिरलाई शक्तिको आराधना गर्ने पवित्र स्थल का रूपमा मानिन्छ। यहाँ देवी कंकालिनीको पूजा–आराधना गरिन्छ। स्थानीय धार्मिक विश्वासअनुसार देवी कंकालिनी शक्तिशाली देवी हुन् र भक्तजनले श्रद्धापूर्वक पूजा तथा प्रार्थना गरेमा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ।
हिन्दू धर्ममा देवी–देवताका शक्तिपीठ तथा मन्दिरहरूलाई विशेष धार्मिक महत्व दिइन्छ। त्यसैगरी कंकालिनी मन्दिरमा पनि देवीको दर्शन तथा पूजा गरेमा सुख, शान्ति, समृद्धि र परिवारको कल्याण हुने धार्मिक विश्वास रहेको पाइन्छ।
मन्दिरमा दैनिक रूपमा श्रद्धालुहरू आएर देवीको दर्शन तथा पूजा गर्ने गर्छन्। भक्तजनहरूले आफ्नो मनोकामना पूरा होस् भन्ने उद्देश्यले फूल, अक्षता, धूप, दीप, प्रसादलगायत धार्मिक सामग्री चढाउने गर्दछन्।
विशेष पर्व तथा उत्सवका समयमा मन्दिरमा विशेष पूजा, धार्मिक अनुष्ठान तथा अन्य कार्यक्रमहरू आयोजना हुने गर्दछन्। यस्ता अवसरमा मन्दिर परिसरमा भक्तजनहरूको भीड बढ्ने गर्दछ।
कंकालिनी मन्दिरमा दशैं तथा नवरात्रको समयमा विशेष धार्मिक गतिविधि हुने गर्दछ। नवरात्रका विभिन्न दिनमा भक्तजनहरू देवीको दर्शन गर्न तथा पूजा गर्न आउने गर्छन्।
दशैंको समयमा मन्दिर परिसरमा विशेष चहलपहल देखिन्छ। टाढा–टाढाबाट आएका श्रद्धालुहरू बिहानैदेखि मन्दिरमा पुगेर पूजा तथा दर्शन गर्ने गर्दछन्।
धार्मिक आस्थाका कारण विशेष पर्वमा मन्दिरमा आउने भक्तजनको संख्या सामान्य दिनको तुलनामा निकै बढी हुने गर्दछ।
कंकालिनी देवीप्रति भक्तजनहरूको गहिरो धार्मिक आस्था रहेको छ। स्थानीय जनविश्वासअनुसार सच्चा मनले देवीको पूजा तथा आराधना गर्दा आफूले चाहेको कुरा पूरा हुने विश्वास गरिन्छ।
यही धार्मिक विश्वासका कारण नयाँ काम सुरु गर्नुअघि, पारिवारिक सुख–शान्ति, स्वास्थ्य, व्यवसायिक सफलता तथा अन्य मनोकामनाका लागि भक्तजनहरू यहाँ पूजा गर्न आउने गर्दछन्।
कंकालिनी मन्दिर सप्तरी जिल्लाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण स्थल हो। मन्दिरसँग जोडिएका स्थानीय धार्मिक परम्परा, पूजा विधि तथा चाडपर्वहरूले यस क्षेत्रको मौलिक संस्कृति संरक्षण गर्न सहयोग पुर्याएका छन्।
धार्मिक स्थल भएकाले मन्दिरले स्थानीय समुदायलाई एकताबद्ध गर्न, धार्मिक परम्परा पुस्तान्तरण गर्न तथा सांस्कृतिक पहिचान जोगाउन समेत महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
कंकालिनी मन्दिर भारदह क्षेत्रमा अवस्थित भएकाले यहाँको धार्मिक पर्यटनसँगै पूर्वी तराईका अन्य पर्यटकीय स्थलको भ्रमण गर्न पनि सहज हुन्छ।
भारदह क्षेत्र पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग जोडिएको हुँदा सडक यातायातबाट यहाँ पुग्न सजिलो छ। यसले कंकालिनी मन्दिरलाई धार्मिक पर्यटकका लागि पहुँचयोग्य गन्तव्य बनाएको छ।
कंकालिनी मन्दिर भारदह क्षेत्रमा र प्रसिद्ध कोशी ब्यारेज पनि यही आसपासको क्षेत्रमा रहेकाले धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटनलाई एकै यात्रामा समेट्न सकिन्छ।
कोशी ब्यारेजमा सप्तकोशी नदीको विशाल दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ। त्यसैले धार्मिक उद्देश्यले कंकालिनी मन्दिर पुगेका पर्यटकहरूले नजिकका अन्य आकर्षणहरू समेत भ्रमण गर्न सक्छन्।
मन्दिरमा वर्षभरि दर्शन गर्न सकिन्छ। तर धार्मिक दृष्टिले दशैं, नवरात्र तथा अन्य विशेष पर्वका समयमा यहाँ विशेष चहलपहल हुने भएकाले धेरै मानिसहरू त्यही समयमा भ्रमण गर्ने गर्दछन्।
यदि शान्त वातावरणमा दर्शन गर्न चाहनुहुन्छ भने सामान्य दिनमा बिहानको समयमा मन्दिर भ्रमण गर्नु उपयुक्त हुन सक्छ।
कंकालिनी मन्दिर सप्तरी जिल्लाको भारदह क्षेत्रमा पूर्व–पश्चिम राजमार्ग नजिक रहेकोले सडक यातायातबाट पुग्न सहज छ।
पूर्वी नेपालका धरान, इटहरी, विराटनगरलगायतका स्थानबाट पूर्व–पश्चिम राजमार्ग हुँदै भारदह पुग्न सकिन्छ। त्यस्तै सप्तरी तथा मधेश प्रदेशका विभिन्न स्थानबाट पनि सडक यातायातको माध्यमबाट मन्दिर पुग्न सकिन्छ।
कंकालिनी मन्दिर सप्तरी जिल्लाको भारदहमा रहेको प्रसिद्ध धार्मिक स्थल हो। यहाँ देवी कंकालिनीको पूजा गरिन्छ। देवीप्रति भक्तजनहरूको ठूलो आस्था रहेको छ र मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वासका कारण टाढा–टाढाबाट मानिसहरू दर्शन तथा पूजा गर्न आउने गर्दछन्।
विशेषगरी दशैं तथा नवरात्रको समयमा मन्दिरमा ठूलो धार्मिक चहलपहल हुन्छ। पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग नजिक रहेकाले यहाँ पुग्न पनि सजिलो छ। धार्मिक पर्यटनसँगै नजिकैको सप्तकोशी तथा कोशी ब्यारेज भ्रमण गर्न सकिने भएकाले कंकालिनी मन्दिरलाई सप्तरीको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा लिन सकिन्छ।
कंकालिनी मन्दिर सप्तरी जिल्लाको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटन महत्व बोकेको महत्वपूर्ण स्थल हो। देवी कंकालिनीप्रतिको जनआस्था, धार्मिक परम्परा, दशैं तथा नवरात्रमा हुने विशेष पूजा र भारदहको भौगोलिक अवस्थिति यस मन्दिरका प्रमुख विशेषता हुन्।
धार्मिक आस्था भएका व्यक्तिका लागि दर्शन तथा पूजा गर्ने महत्वपूर्ण स्थल हुनुका साथै नेपालका धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाबारे जान्न चाहने पर्यटकका लागि पनि यो आकर्षक गन्तव्य हो।