कर्मचारी बचत वृद्धि स्वीकृत अवकाश कोष (नागरिक लगानी कोष)
कर्मचारी बचत वृद्धि स्वीकृत अवकाश कोष (Employees Saving Growth Retirement Fund)
नागरिक लगानी कोष (CIT) द्वारा सञ्चालन गरिएको एक महत्वपूर्ण अवकाश बचत योजना हो।
यस योजनाको मुख्य उद्देश्य कर्मचारीहरूलाई नियमित बचत गर्न प्रोत्साहन गर्नु,
अवकाशपछिको आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु तथा दीर्घकालीन वित्तीय स्थायित्व
प्रदान गर्नु हो। यो योजना सरकारी, गैरसरकारी, सार्वजनिक संस्था, निजी कम्पनी तथा
अन्य संगठित संस्थामा कार्यरत कर्मचारीहरूका लागि उपलब्ध छ।
यस योजना अन्तर्गत कर्मचारीको मासिक तलबबाट निश्चित रकम कट्टी गरी व्यक्तिगत खातामा
जम्मा गरिन्छ। सम्बन्धित कार्यालय वा संस्थाले उक्त रकम नागरिक लगानी कोषले
तोकिएका सङ्कलन केन्द्रहरू, जस्तै वाणिज्य बैंकका शाखा तथा नेपाल राष्ट्र बैंक
मार्फत नियमित रूपमा जम्मा गर्ने व्यवस्था हुन्छ। प्रत्येक सहभागीको नाममा छुट्टै
व्यक्तिगत खाता सञ्चालन गरिन्छ र जम्मा भएको रकममा नागरिक लगानी कोषले तोकेको
प्रतिफल (ब्याज) प्रदान गर्दछ।
योजनाको परिचय
कर्मचारी बचत वृद्धि स्वीकृत अवकाश कोष पूर्ण रूपमा स्वेच्छिक (Voluntary) योजना हो।
यो योजना “Defined Contribution”, “Fully Funded” तथा “Individual Account Based”
प्रणालीमा आधारित छ। अर्थात् कर्मचारीले जम्मा गरेको रकम, त्यसमा प्राप्त हुने
प्रतिफल तथा अन्य सुविधाहरू सम्बन्धित कर्मचारीको व्यक्तिगत खातासँग प्रत्यक्ष
सम्बन्धित हुन्छन्।
योजनाका प्रमुख उद्देश्यहरू
- कर्मचारीमा नियमित बचत गर्ने बानीको विकास गर्नु।
- अवकाशपछिको आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु।
- पेन्सन तथा अवकाश व्यवस्थापन प्रणालीलाई सुदृढ बनाउनु।
- दीर्घकालीन राष्ट्रिय पूँजी निर्माणमा योगदान पुर्याउनु।
- कर्मचारीलाई कर बचत (Tax Benefit) सुविधा उपलब्ध गराउनु।
मुख्य विशेषताहरू
- पूर्ण रूपमा स्वेच्छिक सहभागितामा आधारित योजना।
- प्रत्येक सहभागीको व्यक्तिगत खाता सञ्चालन हुने व्यवस्था।
- जम्मा रकममा वार्षिक प्रतिफल (ब्याज) प्राप्त हुने।
- आयकर ऐन अनुसार निश्चित सीमासम्म कर छुट सुविधा उपलब्ध हुने।
- अवकाश, राजीनामा वा सेवा समाप्तिपछि रकम प्राप्त गर्न सकिने।
- नियम अनुसार बचतको आधारमा सापटी (Loan) सुविधा उपलब्ध हुने।
नागरिक लगानी कोषको व्यवस्था अनुसार सहभागीले अवकाश योजनामा गरेको योगदान वा कुल
पारिश्रमिकको तोकिएको सीमासम्म आयकर छुट सुविधा प्राप्त गर्न सक्छन्।
को–को सहभागी हुन सक्छन् ?
- सरकारी कार्यालयका कर्मचारी
- सार्वजनिक संस्थानका कर्मचारी
- बैंक तथा वित्तीय संस्थाका कर्मचारी
- निजी कम्पनीका कर्मचारी
- गैरसरकारी संस्था (NGO/INGO) का कर्मचारी
- अन्य संगठित संस्थाका कर्मचारी
रकम जम्मा गर्ने प्रक्रिया
- कर्मचारीले मासिक बचत रकम निर्धारण गर्दछ।
- कार्यालयले तलबबाट सो रकम कट्टी गर्दछ।
- कट्टी गरिएको रकम नागरिक लगानी कोषको खातामा जम्मा गरिन्छ।
- प्रत्येक कर्मचारीको व्यक्तिगत खातामा रकम अद्यावधिक हुन्छ।
- जम्मा रकममा वार्षिक रूपमा प्रतिफल गणना गरिन्छ।
योजनाका फाइदाहरू
- अवकाशपछि एकमुष्ट रकम प्राप्त हुने।
- दीर्घकालीन बचतको सुरक्षित माध्यम।
- आयकर बचतको सुविधा।
- सापटी सुविधा प्राप्त गर्न सकिने।
- आर्थिक अनुशासन तथा भविष्यको वित्तीय योजना बनाउन सहयोग पुग्ने।
- मृत्यु वा विशेष अवस्थाका लागि तोकिएका अतिरिक्त सुविधाहरू उपलब्ध हुने।
रकम फिर्ता प्राप्त गर्ने अवस्था
सहभागीले अवकाश प्राप्त गर्दा, राजीनामा दिँदा, सेवा समाप्त हुँदा वा नागरिक
लगानी कोषको प्रचलित कार्यविधिमा उल्लेखित विशेष अवस्थामा आफ्नो खातामा जम्मा भएको
मूल रकम तथा प्राप्त प्रतिफल सहितको रकम फिर्ता प्राप्त गर्न सक्दछन्। आवश्यक
कागजात पेश गरी अन्तिम भुक्तानी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ।
महत्त्वपूर्ण जानकारी
- यो योजना पूर्ण रूपमा स्वेच्छिक सहभागितामा आधारित छ।
- प्रत्येक सहभागीको छुट्टै व्यक्तिगत खाता सञ्चालन हुन्छ।
- नागरिक लगानी कोषले समय–समयमा ब्याजदर तथा कार्यविधि अद्यावधिक गर्न सक्छ।
- कर छुट तथा अन्य सुविधा प्रचलित आयकर ऐन र नियमावली अनुसार लागू हुन्छन्।
- सहभागीले आफ्नो खाताको विवरण नागरिक लगानी कोषको e-Service मार्फत हेर्न सक्छन्।
