Dhaneshwar Chaudhary
Dhaneshwar Chaudhary
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर सप्तरी जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिक तथा शक्तिपीठमध्ये एक महत्वपूर्ण स्थल हो। यो मन्दिर छिन्नमस्ता गाउँपालिका क्षेत्रमा अवस्थित छ र सप्तरीको सदरमुकाम राजविराजबाट पनि यहाँ पुग्न सकिन्छ। धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक परम्परा तथा सांस्कृतिक महत्वका कारण यस मन्दिरमा नेपालका विभिन्न जिल्ला तथा छिमेकी भारतबाट समेत श्रद्धालुहरू आउने गर्दछन्।
छिन्नमस्ता भगवतीलाई शक्तिकी देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ। विशेषगरी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूमा यस मन्दिरप्रति गहिरो धार्मिक विश्वास रहेको पाइन्छ। भक्तजनहरू आफ्नो मनोकामना पूरा होस्, परिवारमा सुख–शान्ति रहोस् तथा जीवनमा सफलता प्राप्त होस् भन्ने कामनासहित यहाँ पूजा तथा दर्शन गर्न आउने गर्छन्।
छिन्नमस्ता शब्द संस्कृत भाषाबाट आएको मानिन्छ। हिन्दू धार्मिक परम्परामा छिन्नमस्ता देवीलाई दश महाविद्यामध्ये एक शक्तिशाली देवीका रूपमा वर्णन गरिन्छ। देवीको स्वरूप अन्य देवीहरूको तुलनामा फरक र विशेष मानिन्छ।
धार्मिक ग्रन्थ तथा तान्त्रिक परम्परामा छिन्नमस्ता देवीलाई शक्ति, साहस, आत्मबल तथा आध्यात्मिक ऊर्जाको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरिएको पाइन्छ। त्यसैले यस देवीको उपासना गर्ने भक्तजनहरूको संख्या ठूलो रहेको छ।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिरलाई शक्तिको आराधना गर्ने महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलका रूपमा मानिन्छ। भक्तजनहरूले देवीको दर्शन तथा पूजा गरेमा मनोकामना पूरा हुने विश्वास राख्छन्।
विशेषगरी पारिवारिक सुख–शान्ति, स्वास्थ्य, सन्तान प्राप्ति, व्यवसायिक सफलता तथा विभिन्न कठिनाइबाट मुक्ति पाउन भक्तजनहरूले देवीसँग प्रार्थना गर्ने परम्परा रहेको छ।
मन्दिरमा श्रद्धालुहरूले फूल, अक्षता, धूप, दीप, प्रसाद तथा अन्य धार्मिक सामग्री चढाएर पूजा गर्ने गर्छन्। आफ्नो धार्मिक परम्परा र मन्दिरको नियमअनुसार भक्तजनहरूले पूजा तथा अनुष्ठान सम्पन्न गर्ने गर्दछन्।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिरमा दशैं तथा नवरात्रको समयमा विशेष धार्मिक चहलपहल हुने गर्दछ। नवरात्रका दिनहरूमा टाढा–टाढाबाट आएका भक्तजनहरू देवीको दर्शन तथा पूजा गर्न मन्दिरमा पुग्छन्।
विशेष पर्वका समयमा मन्दिर परिसरमा धार्मिक कार्यक्रम, पूजा–आराधना तथा अन्य परम्परागत गतिविधिहरू हुने गर्दछन्। यस समयमा मन्दिरमा सामान्य दिनभन्दा धेरै श्रद्धालु आउने भएकाले यहाँको वातावरण निकै भक्तिमय हुने गर्दछ।
छिन्नमस्ता भगवतीप्रति भक्तजनहरूको ठूलो आस्था रहेको छ। स्थानीय धार्मिक विश्वासअनुसार सच्चा मनले देवीको पूजा तथा आराधना गर्दा भक्तजनका मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ।
यही धार्मिक विश्वासका कारण मानिसहरू आफ्नो जीवनका महत्वपूर्ण अवसरमा देवीको दर्शन गर्न आउने गर्छन्। कतिपय भक्तजनहरू विशेष पूजा तथा भाकल पूरा गर्नसमेत मन्दिरमा आउने गर्दछन्।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर सप्तरी जिल्लाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण स्थल हो। यस क्षेत्रका स्थानीय धार्मिक परम्परा, चाडपर्व, पूजा विधि तथा सामाजिक गतिविधिमा मन्दिरको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ।
पुस्तौंदेखि चलिआएका धार्मिक परम्परा तथा संस्कृतिलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउन यस्ता धार्मिक स्थलहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्। यस कारण छिन्नमस्ता मन्दिर धार्मिक स्थल मात्र नभई स्थानीय संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्ने केन्द्रसमेत हो।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर नेपालका विभिन्न स्थानका भक्तजनका साथै भारतको सीमावर्ती क्षेत्रबाट आउने श्रद्धालुहरूका लागि पनि महत्वपूर्ण धार्मिक गन्तव्य मानिन्छ।
नेपाल–भारतबीचको धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रमा रहेका हिन्दू धर्मावलम्बीहरू पनि देवीको दर्शन तथा पूजा गर्न यहाँ आउने गर्छन्।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर धार्मिक पर्यटनका दृष्टिले सप्तरीको महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। धार्मिक आस्था भएका मानिसहरूका लागि यो प्रमुख तीर्थस्थल हो भने नेपालको धार्मिक संस्कृति र परम्परा बुझ्न चाहने पर्यटकका लागि पनि यो आकर्षक स्थान हो।
मन्दिर भ्रमणसँगै पर्यटकहरूले राजविराज तथा सप्तरी जिल्लाका अन्य धार्मिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक स्थलहरू समेत भ्रमण गर्न सक्छन्। यसले स्थानीय पर्यटन व्यवसाय, होटल, यातायात तथा अन्य सेवामा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
राजविराज सप्तरी जिल्लाको प्रमुख शहर तथा प्रशासनिक केन्द्र हो। राजविराजबाट छिन्नमस्ता क्षेत्रतर्फ सडकमार्गबाट जान सकिन्छ। त्यसैले राजविराज आउने धार्मिक पर्यटकका लागि छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर पनि महत्वपूर्ण भ्रमण गन्तव्य बन्न सक्छ।
राजविराज तथा आसपासका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूका लागि मन्दिर धार्मिक आस्था र स्थानीय सांस्कृतिक जीवनसँग नजिकबाट जोडिएको छ।
मन्दिरमा वर्षभरि दर्शन गर्न सकिन्छ। तर दशैं, नवरात्र तथा अन्य विशेष धार्मिक पर्वका समयमा यहाँ विशेष चहलपहल हुने गर्दछ।
शान्त वातावरणमा दर्शन गर्न चाहने व्यक्तिहरूले सामान्य दिनमा बिहानको समयमा मन्दिर भ्रमण गर्न सक्नुहुन्छ। विशेष पर्वमा जाने हो भने ठूलो भीड हुन सक्ने भएकाले आवश्यक तयारी गरेर जानु राम्रो हुन्छ।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर सप्तरी जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिक स्थल हो। यहाँ छिन्नमस्ता देवीको पूजा गरिन्छ र देवीप्रति भक्तजनहरूको गहिरो आस्था रहेको छ। मनोकामना पूरा हुने विश्वासका कारण नेपालका विभिन्न स्थान तथा छिमेकी भारतबाट समेत श्रद्धालुहरू यहाँ आउने गर्दछन्।
विशेषगरी दशैं तथा नवरात्रको समयमा मन्दिरमा ठूलो धार्मिक चहलपहल हुन्छ। पूजा, दर्शन तथा धार्मिक अनुष्ठानका लागि आउने भक्तजनका कारण मन्दिर परिसर भक्तिमय बन्ने गर्दछ।
धार्मिक महत्वका साथै छिन्नमस्ता मन्दिर सप्तरीको सांस्कृतिक पहिचान र धार्मिक पर्यटनका लागि पनि महत्वपूर्ण छ। राजविराजबाट समेत यहाँ पुग्न सकिने भएकाले सप्तरी भ्रमण गर्ने व्यक्तिले यस धार्मिक स्थललाई आफ्नो यात्रामा समावेश गर्न सक्छन्।
छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर सप्तरी जिल्लाको महत्वपूर्ण धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटन गन्तव्य हो। देवीप्रतिको जनआस्था, धार्मिक परम्परा, नवरात्र तथा दशैंको विशेष पूजा र नेपाल–भारत क्षेत्रका भक्तजनको सहभागिताले यस मन्दिरको महत्व अझ बढाएको छ।
धार्मिक आस्था भएका व्यक्तिका लागि यो पूजा तथा दर्शन गर्ने महत्वपूर्ण स्थल हो भने नेपालको धार्मिक संस्कृति, परम्परा तथा स्थानीय जीवनशैली बुझ्न चाहने पर्यटकका लागि पनि छिन्नमस्ता एउटा महत्वपूर्ण गन्तव्य हो।